Cymuned Trefeurig


Map o Gymru sy'n dangos lleoliad Trefeurig

Fforiwch yr ardal ar Google Maps

Mae Cymuned Trefeurig tua phedair milltir i'r gogledd-ddwyrain o Aberystwyth, ac yn cynnwys Penrhyn-coch, Salem, Pen-bont Rhydybeddau, Cwmsymlog, Cwmerfyn, Banc-y-darren, Cefn-llwyd, a Chapel Madog.

Am ganrifoedd roedd yr ardal yn rhan o blwyf mawr Llanbadarn, ond yn 1894 sefydlwyd Plwyf Sifil Trefeurig. Roedd hwnnw?n blwyf main a hir, yn ymestyn o Gogerddan hyd at Bumlumon ei hun, ond yn 1987 newidiwyd y ffiniau fel nad yw'r plwyf, neu yn hytrach y gymuned, bellach ond yn ymestyn hyd at Y Fuwch a'r Llo, sydd ar y ffordd fynydd o Benrhyn-coch i Bonterwyd.

Dyma ardal Dafydd ap Gwilym, un o feirdd mawr Ewrop yn yr Oesoedd Canol, a bu Lewis Morris amryddawn ac athrylithgar, ysgolhaig a bardd ymysg pethau eraill, yn byw yma yn y ddeunawfed ganrif. Un o'i swyddi ef oedd edrych ar ôl buddiannau'r Goron yn yr ardal, gwaith trafferthus iawn gan fod y tirfeddianwyr lleol mor awyddus i fanteisio ar gyfoeth rhyfeddol yr ardal mewn mwynau fel plwm ac arian. Bu datblygu mawr yn y diwydiant mwyngloddio yn y ddeunawfed ganrif a'r ganrif ddilynol, yn gymaint felly fel bod poblogaeth Trefeurig yn 1,273 erbyn 1871. Wedi hynny dirywio fu hanes y gweithiau, ac erbyn 1961 roedd y boblogaeth wedi cwympo i 454.

Mae'r deugain mlynedd diwethaf wedi gweld newid mawr iawn yn yr ardal. Mae Penrhyn-coch o fewn cyrraedd hwylus i Aberystwyth, a chyda'r datblygiad yn IBERS (IGER neu'r Fridfa Blanhigion gynt, a sefydlwyd yn y 1920au) ar hen safle Plas Gogerddan, a?r ehangu mawr mewn swyddi yn Aberystwyth, yn enwedig swyddi cyhoeddus, fe dyfodd y pentref yn sylweddol iawn. Yn 1950 nid oedd ond rhyw 150 o aelwydydd yn y plwyf yn gyfan; erbyn hyn mae tua 700, gyda dros 450 ym Mhenrhyn-coch ei hun, ac mae poblogaeth y gymuned tua 1,500.

Mae hyn wedi golygu newid mawr o ran cymdeithas, iaith a diwylliant. Mae'r rhan fwyaf ohonom, drigolion yr ardal, bellach yn 'bobl ddŵad', o ardaloedd cyfagos, neu o rannau eraill o Gymru neu o'r tu draw i'r ffin.

Gobeithio y bydd y wefan yn fodd i drigolion yr ardal heddiw ddod i wybod mwy am ei gilydd a'r ardal y maent yn byw ynddi, ac y bydd hefyd o ddiddordeb i eraill yn enwedig rhai sydd â chysylltiadau â'r ardaloedd hyn.
SUL Y COFIO 2013
SUL Y COFIO 2014
SUL Y COFIO 2016

Taith Tractorau 2012
Taith Tractorau 2014
Taith Tractorau 2016
Taith Tractorau 2017

Twrnament Eric ac Arthur Thomas 2017

Lluniau Gŵyl Coed Nadolig 2013
Lluniau Gŵyl Coed Nadolig 2014
Lluniau Gŵyl Nadolig 2017